Podatek od spadku to zagadnienie, które wielu spadkobierców zaskakuje – nawet osoby najbliższe często nie wiedzą, czy i kiedy muszą go zapłacić zaś brak tej wiedzy może mieć bardzo przykre konsekwencje.
Teoretycznie obowiązek podatkowy powstaje już w momencie śmierci spadkodawcy, jednak w praktyce terminy, kwoty wolne od podatku i możliwości zwolnienia zależą od stopnia pokrewieństwa oraz formalnego potwierdzenia praw do spadku.
W niniejszym wpisie wyjaśniam, kto podlega podatkowi od spadku, jakie są stawki i zwolnienia, w jaki sposób ustala się wysokość podatku oraz w jakim terminie należy go opłacić.
Podatek od spadku to obowiązek, który dotyczy wszystkich osób nabywających majątek po zmarłym – zarówno bliskich członków rodziny, jak i dalszych krewnych czy osoby niespokrewnione.
Zgodnie z przepisami, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą śmierci spadkodawcy, czyli w momencie tzw. „otwarcia spadku”. W praktyce jednak obowiązek zapłaty podatku bądź uzyskanie zwolnienia od jego zapłaty uzależnione jest od formalnego potwierdzenia praw do spadku czyli: od chwil gdy postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku stanie się prawomocne lub sporządzony zostanie akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza.
Wysokość podatku od spadku zależy przede wszystkim od stopnia pokrewieństwa spadkobiercy ze spadkodawcą. Ustawodawca wyróżnia trzy grupy podatkowe:
Grupa I – najbliższa rodzina – małżonek, zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), Wstępni (rodzice, dziadkowie), Pasierb, Rodzeństwo, Ojczym i macocha.
Grupa II – dalsi krewni – tu znajdują się zstępni rodzeństwa (np. siostrzeńcy, bratankowie), rodzeństwo rodziców (wujków, ciotki), małżonków rodzeństwa.
Grupa III – osoby niespokrewnione – wszystkie pozostałe osoby.
Pomimo, że obowiązek podatkowy dotyczy wszystkich nabywających spadek, to jednak część spadkobierców może zapłaty podatku uniknąć. Do tej grupy nalezą osoby z Grupy I czyli najbliższa rodzina, ale tylko pod warunkiem dopełnienia określonych przepisami formalności.
Osoby należące do wskazanej grupy, mogą uniknąć zapłaty podatku jeżeli w ciągu 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o nabyciu spadku lub od aktu poświadczenia dziedziczenia dokonają stosownego zgłoszenia do Urzędu Skarbowego. Zgłoszenie takie składane jest na formularzu SD-Z2. Wówczas spadkobierca jest wolny od podatku w całości niezależnie czy odziedziczył skromny dobytek czy też olbrzymi majątek.
Warto jednak pamiętać, że jeśli w opisanym powyżej terminie deklaracja nie zostanie złożona, nawet jeśli byłeś osobą najbliższą dla spadkodawcy podatek Cię nie ominie. Wówczas do podatek wyniesie:
Taki sam podatek zapłacą także teściowie, zięć i synowa spadkodawcy, albowiem nie są oni traktowani jako osoby najbliższe.
Jeszcze gorzej wygląda sytuacja pozostałych spadkobierców.
Osoby należące do Grupy II będą musiały zapłacić od spadku następujący podatek:
Osoby należące do Grupy III zapłacą zaś:
Pocieszeniem może być fakt, że w wypadku wskazanych osób wyliczając podatek możemy uwzględnić kwotę wolną od podatku czyli odpowiednio 36.120 zł w przypadku spadkobierców z Grupy I, 27.090 zł w przypadku spadkobierców z Grupy II, oraz 5.733 zł w przypadku spadkobierców z Grupy III. Podatek płacimy bowiem tylko od tego co powyższe kwoty przekracza.
Podstawę do obliczenia należnego podatku poza grupą podatkową stanowi wartość netto spadku. Szacując jego wartość należy uwzględnić wszelkie aktywa które w skład spadku wchodzą oraz ich realną wartość rynkową (pamiętaj, że Urząd Skarbowy ma możliwość zweryfikowania podanych przez Ciebie wartości więc warto zrobić to sumiennie) a następnie uzyskaną w ten sposób sumę pomniejszych o wszelkie pasywa czyli długi spadkowe.
Spadkobiercy nieuprawnionych do pełnego zwolnienia podatkowego (Grupa II i III, a także Grupa I, jeśli nie zgłosili spadku w terminie) muszą pamiętać, że na zapłatę podatku mają termin jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu lub sporządzenia aktu notarialnego.
Równolegle z zapłatą podatku złożyć należy deklarację podatkową na formularzy SD-3.
Niedopełnienie tych obowiązków skutkować będzie naliczeniem odsetek za zwłokę a w skrajnym przypadku wszczęciem postępowania karnoskarbowego.
Podatek od spadku to obszar, w którym łatwo popełnić błąd – zarówno w ocenie obowiązku podatkowego, jak i w prawidłowym wyliczeniu kwoty należnej fiskusowi. Terminy, kwoty wolne i możliwość skorzystania ze zwolnień zależą od wielu czynników w których łatwo się pogubić. Warto więc w kontakcie z fiskusem zachować szczególną ostrożność bądź powierzyć sprawę specjalistom.
adw. Łukasz Pokropiński
Artykuł ma wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Przepisy podatkowe mogą ulegać zmianom, a każda sytuacja spadkowa jest indywidualna. W celu uzyskania szczegółowych wskazówek dotyczących swojego przypadku należy skonsultować się z doświadczonym prawnikiem lub doradcą podatkowym.
Najbliższa rodzina – czyli małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha – co do zasady może skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku od spadku. Warunkiem jest jednak zgłoszenie nabycia spadku do urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia. Zgłoszenia dokonuje się na formularzu SD-Z2.
Wysokość podatku od spadku zależy przede wszystkim od stopnia pokrewieństwa ze spadkodawcą oraz wartości odziedziczonego majątku. Ustawa wyróżnia trzy grupy podatkowe, dla których obowiązują różne stawki podatku oraz różne kwoty wolne od podatku. Im dalsze pokrewieństwo ze spadkodawcą, tym wyższa stawka podatku.
Z punktu widzenia przepisów obowiązek podatkowy powstaje z chwilą śmierci spadkodawcy, czyli w momencie otwarcia spadku. W praktyce jednak obowiązek zgłoszenia spadku i zapłaty podatku powstaje dopiero po prawomocnym stwierdzeniu nabycia spadku przez sąd albo po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza.
Osoby z najbliższej rodziny, które chcą skorzystać ze zwolnienia z podatku, muszą zgłosić nabycie spadku w terminie 6 miesięcy na formularzu SD-Z2. Natomiast osoby, które nie korzystają ze zwolnienia, składają deklarację podatkową SD-3 i mają 1 miesiąc na zapłatę podatku od momentu powstania obowiązku podatkowego.
Tak. Urząd skarbowy ma prawo zweryfikować wartość majątku wskazaną przez spadkobiercę. Jeżeli uzna, że wartość została zaniżona, może powołać biegłego w celu ustalenia rzeczywistej wartości rynkowej składników spadku.
Brak zgłoszenia spadku w wymaganym terminie może skutkować utratą prawa do zwolnienia podatkowego, koniecznością zapłaty podatku wraz z odsetkami za zwłokę, a w niektórych przypadkach także odpowiedzialnością karnoskarbową.
© 2022 Adwokat Olsztyn Łukasz Pokropiński. Wszystkie prawa zastrzeżone. Realizacja strony: Proformat
